W 1864 roku Moniuszko w Warszawie poznał Włodzimierza Wolskiego, należącego wówczas do silnej grupy warszawskiej cyganerii. Od niego właśnie otrzymał libretto do swojej najsławniejszej opery pt „Halka”.
Poemat Halka, był inspirowany współczesnymi wydarzeniami – buntem polskiego chłopstwa, stąd utwór ma wymowę społeczną. Mówi o konflikcie klasowym magnatów, szlachty, chłopstwa.
Jeden z bohaterów – góral ze wsi Janusza, Jontek, beznadziejnie kocha Halkę – dziewczynę, pochodzącą z tego samego co on środowiska.
Ona jednak wybiera zdradliwą miłość możnego pana.
Jontkwe oskarżenia względem wyższych klas społecznych mają rys buntowniczy.
Jako opera w dwóch aktach „Halka” została stworzona w Wilnie w rok później, w którym to mieście została także po raz pierwszy wystawiona, jednak jeszcze nie na scenie, a w sali Mullerów.
W 1854 roku utwór doczekał się wykonania w Teatrze Wileńskim. W roli Halki wystąpiła wówczas Rostkowska, Jątka – natomiast grał Nowakowski.
Niestety nie od razu udało się powtórzyć występ w Operze Warszawskiej, której dyrekcja długo zwlekała, nim warszawska publiczność ujrzała (a przede wszystkim usłyszała) „Halkę”.
Stało się to w roku 1858. Operę wystawiono już wówczas w czterech aktach.
Dużego rozgłosu przysporzyły Moniuszce, jako kompozytorowi słowiańskiemu, praskie przedstawienia opery.
W 1868 odbyło się przedstawienie pod dyrekcją Bedricha Smetany.
Sukcesem okazały się również przedstawienia „Halki” w Moskwie (1870).